Prawidłowe funkcjonowanie serca zależy m.in. od równowagi gospodarki wodno-elektrolitowej w organizmie. Do najważniejszych elektrolitów, które mają znaczenie dla pracy tego narządu, należą jony potasu, magnezu, sodu oraz wapnia1. Dlatego uznaje się, że dobrze skomponowana dieta pomaga zachować zdrowie układu sercowo-naczyniowego. Dowiedz się więcej o wpływie elektrolitów na rytm serca.
Spis treści
Dlaczego prawidłowe stężenie potasu jest ważne dla pracy serca?
Potas jest jednym z głównych regulatorów aktywności elektrycznej mięśnia sercowego. Serce zbudowane jest z wyspecjalizowanych komórek mięśniowych (kardiomiocytów), które odpowiadają za jego rytmiczne skurcze. Część z nich tworzy tzw. układ bodźco-przewodzący odpowiedzialny za powstawanie i przekazywanie impulsów elektrycznych pobudzających mięsień sercowy do pracy1.
Sprawne działanie tego mechanizmu ma związek z prawidłowym poziomem potasu w komórkach, a dokładnie w płynie wewnątrzkomórkowym. To właśnie on uczestniczy w regulacji przepływu jonów przez błony komórkowe kardiomiocytów, co ma znaczenie dla przewodnictwa elektrycznego w komórkach mięśnia sercowego. Zmiany w jego stężeniu mogą wpływać na sposób wytwarzania i przewodzenia impulsów elektrycznych, a tym samym na dynamikę pracy serca1.
Jak zmiany w poziomie potasu wpływają na serce?
Utrzymanie poziomu potasu w normie od 3,8 do 5,5 mmol/l2 ma duże znaczenie dla prawidłowej pracy tego narządu, ponieważ:
- gdy poziom potasu we krwi znajduje się przy dolnej granicy normy (3,5-3,7 mmol/l) lub jest mniejszy1, może dochodzić do zaburzeń rytmu serca, np. pojawienia się dodatkowych pobudzeń lub częstoskurczów3;
- zbyt duże stężenie tego elektrolitu we krwi zwiększa ryzyko spowolnienia rytmu serca3.
Jaka jest rola sodu dla prawidłowego rytmu serca?
Sód jest ważnym elektrolitem dla prawidłowej pracy mięśnia sercowego, ponieważ uczestniczy w szybkim inicjowaniu impulsu elektrycznego. Jego stężenie jest wyższe w płynie pozakomórkowym. Wraz z potasem, który dominuje wewnątrz komórki, tworzy różnicę ładunków po obu stronach błony komórkowej, która odpowiada za utrzymanie potencjału spoczynkowego komórki3,4.
W momencie pobudzenia dochodzi do zmian w przepływie jonów przez błonę komórkową, co prowadzi do powstania potencjału czynnościowego i umożliwia przekazywanie impulsu elektrycznego do kolejnych komórek. Mechanizm ten stanowi podstawę skurczu mięśnia sercowego oraz innych mięśni w organizmie. Utrzymanie stężenia jonów sodu i potasu w normie po obu stronach błony komórkowej sprzyja sprawnemu przebiegowi tych procesów i wspiera prawidłowy rytm serca3,4.
Trzeba przy tym pamiętać, że niekorzystnie na organizm działa zarówno zbyt mała, jak i zbyt duża ilość sodu w organizmie. Dlatego warto kontrolować jego poziom we krwi, który powinien mieścić się w zakresie od 135 do 145mmol/l3.
Jakie znaczenie mają jony wapnia i magnezu dla pracy serca?
Jony wapnia są niezbędne do kurczenia mięśni gładkich, szkieletowych i mięśnia sercowego. Podczas skurczu serca wapń jest uwalniany do komórek mięśniowych i umożliwia włóknom mięśniowym skracanie się oraz wytwarzanie siły. W ten sposób jego jony biorą udział w rozprzestrzenianiu się pobudzenia w mięśniu sercowym i uczestniczą w przewodzeniu impulsów elektrycznych w sercu. Bez odpowiedniego poziomu tego elektrolitu w organizmie mięsień sercowy może nieregularnie pracować, co jest niekorzystne dla zdrowia całego układu sercowo-naczyniowego5.
Magnez również odgrywa istotną rolę w regulacji pracy serca oraz ciśnienia krwi, ale działa przeciwnie do wapnia. Stabilizuje aktywność elektryczną mięśnia sercowego, co pomaga zapobiegać zaburzeniom pobudliwości układu bodźco-przewodzącego i rytmu serca6. Jest niezbędny do prawidłowego działania pompy sodowo-potasowej. Niskie stężenie magnezu w organizmie źle wpływa na funkcjonowanie układu nerwowego oraz sercowo-naczyniowego, zwłaszcza pod kątem drażliwości, nadmiernego pobudzenia i nierównomiernej pracy serca3,6.
Jakie są normy stężenia wapnia i magnezu we krwi?
Dla wapnia całkowitego jest to wartość w zakresie 2,25-2,75 mmol/l (9-11 mg/dl), a dla wapnia zjonizowanego 1,0-1,3 mmol/l (4-5,2 mg/dl). Natomiast prawidłowe stężenie jonów magnezu powinno mieścić się w przedziale od 0,8 do 1,0 mmol/l2.
Brak równowagi w poziomie elektrolitów może prowadzić do szeregu problemów związanych m.in. z sercem i układem krążenia. Dlatego niezwykle ważne jest reagowanie na sygnały, jakie wysyła ciało oraz wykonywanie regularnych badań krwi. Dzięki temu wszelkie zmiany w stężeniach elektrolitów są pod kontrolą i można się nimi zająć, gdy zaistnieje taka potrzeba.
Najczęściej zadawane pytania
1. Jakie czynniki wpływają na poziom elektrolitów?
Na poziom elektrolitów w organizmie może wpływać wiele czynników, w tym restrykcyjna dieta, niewystarczające spożycie płynów, picie alkoholu, nadmierne pocenie się, przyjmowane leki oraz intensywna aktywność fizyczna7.
2. W czym znajdują się elektrolity?
Podstawowym źródłem elektrolitów jest dobrze zbilansowana dieta. Znajdują się one w pokarmach stałych i płynnych. Warto zadbać o to, żeby w posiłkach znalazły się warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe, nabiał, orzechy i nasiona. Dobrym źródłem elektrolitów jest też woda mineralna3.
3. Kiedy sięgnąć po suplement z elektrolitami?
Jeśli okaże się, że stężenie elektrolitów we krwi jest poniżej normy, można sięgnąć po produkt, który dostarcza organizmowi7, np. sód, potas, magnez i wapń. Czasami też ich spożycie jest konieczne w sytuacjach, które zwiększają ryzyko nadmiernej utraty jonów. Przykładowo organizm może mieć większe zapotrzebowanie na elektrolity podczas wykonywania intensywnej pracy fizycznej lub umysłowej.
4. Jakie są oznaki braku elektrolitów w organizmie?
Zmniejszone stężenie elektrolitów we krwi zazwyczaj daje o sobie znać w postaci problemów ze strony układów nerwowego i krążeniowego. Można odczuwać, np. drżenie lub skurcze mięśni, kołatanie serca (również podczas spoczynku), zawroty głowy, nadmierne osłabienie oraz mieć problemy z koncentracją, ze snem i niestabilnym ciśnieniem tętniczym7.
